Zaterdagmiddagconcerten in de Domkerk

Veertig jaar Zaterdagmiddagmuziek

In 2011 was het 40 jaar geleden dat begonnen werd met het geven van concerten in de kerk op zaterdagmiddag. Het hele jaar stond in het teken van dit jubileum.

Lees meer over het feestjaar op de jubileumpagina.

Achtergrond

Dienst aan de stad

De zaterdagmiddagconcerten zijn concerten waar iedereen kan binnenlopen. Als u maar zorgt dat u voor half vier binnen bent, want op dat tijdstip gaat de deur van de Domkerk dicht. Aan het principe van de ‘vrije toegang’ wordt nadrukkelijk vastgehouden opdat een breed publiek – ook de mensen met een kleine beurs – de mogelijkheid heeft om zowel bekende als onbekende vocale en instrumentale werken te beluisteren.
De serie fungeert zo als een rustpunt midden in de stad Utrecht, midden in het land, midden in de samenleving.

Getuige de grote bezoekersaantallen (gemiddeld op jaarbasis 400 per concert; bij ‘uitschieters’ 1000 toehoorders) blijkt de serie iedere week weer te voorzien in een grote behoefte. Aan de hooggespannen verwachtingen wordt steeds weer voldaan door de hoge kwaliteit van het gebodene. Bij de uitgang wordt van de bezoekers een bijdrage gevraagd naar draagkracht, waarbij als ‘adviesprijs’ geldt: vijf euro per bezoeker.

Veelzijdig en begeesterd

De vrije toegang wordt mede mogelijk gemaakt door het feit dat vele professionele musici, zowel instrumentalisten als vocale solisten, steeds weer bereid worden gevonden om tegen een geringe vergoeding aan de concerten mee te werken. Dit zijn alle mensen die voor de hierboven beschreven ‘'goede zaak’' enthousiast zijn. Niet in de laatste plaats echter musiceren zij graag onder de begeesterde en bekwame leiding van Domcantor Remco de Graas en Domorganist Jan Hage.
De veelzijdigheid van deze musici maakt het mogelijk een gevarieerd programma van hoge kwaliteit te bieden.
Ook het grote aantal bezoekers maakt het voor veel muzikanten interessant een muzikale bijdrage te leveren aan de concertserie. Er is veel inzet van de medewerkenden aan de zaterdagmiddagconcerten nodig om – met behoud van kwaliteit – de concerten alle zaterdagen van het jaar doorgang te laten vinden, zodat ieder die geïnteresseerd is vol vertrouwen ’s zaterdags tegen half vier de Domkerk in kan wandelen om daar van muziek te genieten.

Veertig jaar Zaterdagmiddagmuziek

Achtergrond

Geschiedenis

Sinds 1971 worden in de Domkerk van Utrecht concerten gegeven op de zaterdagmiddag. Deze concertserie staat in een lange een eerbiedwaardige kerkmuzikale traditie die terug te voeren valt tot het jaar 1023, toen de aan Sint Maarten gewijde Romaanse Domkerk gereed kwam. Vanaf dat moment klonken onder de gewelven van de Dom iedere drie uur van de dag en de nacht gregoriaanse gezangen.

Nadat in april 1253 een grote stadsbrand had gewoed werd besloten tot de bouw van een geheel nieuwe aan Sint Maarten gewijde Domkerk in gotische stijl, waarvan de bouw duurde tot 1517.
In het midden van de veertiende eeuw gaat de kerkmuzikale praktijk in de gotische Domkerk zich duidelijker aftekenen. In 1342 werd een koorschool gesticht waar zo’n twintig jongens samen met de aspirant-kanunniken onderwijs kregen in grammatica, logica en musica.
In de vijftiende eeuw kwam de kerkmuziek in de Domkerk tot grote bloei onder de toenmalig Bisschop David van Bourgondië, wiens bisschoppelijke kapel samen met het Domkoor de door de Bisschop gecelebreerde missen tot ware feesten van liturgie en kerkmuziek zal hebben gemaakt; feesten waaraan onder anderen werd deelgenomen door het koorknaapje Desiderius Erasmus en de opperzangmeester Jacob Obrecht.
Na de Reformatie ging ook de Domkerk uiteindelijk in protestantse handen over. In de hervormde erediensten stond, naar de ideeën van Calvijn, het woord Gods centraal, en niets mocht daarvan afleiden. Dit principe bleek funest voor de kerkmuzikale praktijk in de Domkerk. Het koor werd opgeheven, de koorschool gesloten en de inventaris verkocht. Met deze maatregelen zou de koortraditie voor een periode van bijna vier eeuwen worden afgebroken.
Met de instelling van het Citypastoraat Domkerk in 1970 veranderde de functie van de Domkerk van een ‘gewone’ wijkkerk naar een centrum van liturgie en kerkmuziek. De kerkmusicus Maarten Kooij nam de uitdaging tot opbouw van het cantoraat in de Domkerk aan en zag zich daarmee geplaatst in de onderbroken, maar belangrijke kerkmuzikale traditie in deze kathedraal.
In 1971 werd de Domcantorij opgericht; een groep vocalisten en instrumentalisten die van meet af aan zowel de kerkmuziek in de erediensten als die in de Zaterdagmiddagconcerten voor haar rekening nam. In 1980 werd besloten tot het organiseren van een wekelijkse serie concerten op 52 zaterdagen per jaar. Hiermee was de Zaterdagmiddagmuziek Domkerk een feit.
Vanaf 1992 werd de Zaterdagmiddagmuziek Domkerk voortgezet onder de gezamenlijke verantwoordelijkheid van domcantor Remco de Graas en domorganist Jan Jansen. In juni 2011 werd Jan Jansen opgevolgd door de organist Jan Hage. Kindercantorij, koor, orkest en solisten maken het door hun enthousiasme al ruim veertig jaar mogelijk dat een kerkmuzikale praktijk kon worden opgebouwd die tot op heden zijn weerga in het land niet kent.